Lublana – samowystarczalne centrum
Bardzo ciekawym przykładem jest gospodarka obiegu zamkniętego w Ljubljanie. Jest jednym najbardziej innowacyjnych przykładów systemu gospodarki odpadami. Kluczowym elementem tej transformacji było powstanie nowoczesnego centrum przetwarzania odpadów RCERO Ljubljana.
Inwestycja o wartości 155 mln euro została sfinansowana m.in. w 61% z Fundusz Spójności UE i w prawie 23% przez samorządy. Projekt rozpoczęty w 2006 roku początkowo obejmował 17 samorządów, dziś obsługuje aż 58 gmin, czyli około 40% całej Słowenii. Zakład przetwarza rocznie 150 tys. ton odpadów zmieszanych i 20 tys. ton odpadów organicznych, z tego: 30 tys. ton trafia do recyklingu, 60 tys. ton przekształcane jest w paliwo alternatywne, 35 tys. ton zamieniane jest w nawóz (fermentacja beztlenowa), 7 tys. ton w kompost, dodatkowo produkowane jest 17 tys. MWh energii elektrycznej oraz 36 tys. MWh ciepła. Jak podaje publikacja „ Samorządowy podręcznik transformacji energetycznej” wydana przez Fundację Instrat kompleks jest energetycznie samowystarczalny i tylko około 2% odpadów trafia na składowisko. Co więcej, stare wysypisko zostało zrekultywowane i przekształcone w… pole golfowe. Miasto aktywnie promuje także ideę zero waste, wspierając sklepy bez opakowań oraz naprawę sprzętu zamiast jego wyrzucania.
Zagłębie Ruhry – od węgla do gospodarki wiedzy
Drugim sztandarowym przykładem jest transformacja Zagłębie Ruhry w landzie Nadrenia Północna-Westfalia. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu był to jeden z największych ośrodków przemysłu ciężkiego w Europie - centrum wydobycia węgla i produkcji stali. Ostatnia kopalnia została zamknięta w 2018 roku. Region przeszedł głęboką dywersyfikację i stworzył nową gospodarkę: nastąpił rozwój usług i biznesu, powstały centra logistyczne (m.in. Dortmund, Duisburg) oraz firmy IT, finansowe i konsultingowe. Dziś Ruhra to jeden z największych obszarów metropolitalnych Europy (ok. 5 mln mieszkańców). Duży nacisk położono na naukę i innowacje. Powstała gęsta sieć uczelni i instytutów: Ruhr University Bochum, University of Duisburg-Essen, instytuty Fraunhofera i Maxa Plancka. Zadbano także o rewitalizację przemysłu zamiast burzenia – nadano nowe funkcje: Zollverein Coal Mine Industrial Complex - kopalnia zamieniona w muzeum i centrum kultury (UNESCO), czy Landschaftspark Duisburg-Nord - huta przekształcona w park i przestrzeń rekreacyjną. Dawne zakłady przemysłowe stały się biurami, galeriami, loftami. Transformacja w Zagłębiu Ruhry to także zazielenienie przestrzeni miejskiej. Tysiące hektarów terenów pogórniczych przekształcono w parki, jeziora czy ścieżki rowerowe. Region z symbolu zanieczyszczenia stał się znacznie bardziej przyjazny środowisku. Transformacja energetyczna to oczywiście rozwój OZE (wiatr, fotowoltaika), modernizacja sieci energetycznych czy rozbudowa transportu i integracja miast.
Jülich – model do naśladowania
Gmina Jülich w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia pokazuje, jak przejść od gospodarki opartej na paliwach kopalnych do centrum nauki, technologii i zielonej energii. To waśnie na naukę postawiono tutaj zamiast węgla. Najważniejszym filarem transformacji jest Forschungszentrum Jülich – jedno z największych centrów badawczych w Europie. W skład centrum wchodzi dziewięć instytutów badawczych, związanych z biologią, fizyką, medycyną, energetyką jądrową i naukami technicznymi. Prowadzone są tam m.in. badania nad energią przyszłości, klimatem czy sztuczną inteligencją, pracuje tu ok. 5 tys. osób. Zatem kopalnie zamieniono na laboratoria. To właśnie w Jülich kilka miesięcy temu uruchomiono superkomputer „Jupiter”, jeden z najnowocześniejszych w Europie, wspierający rozwój AI i transformację klimatyczną. Poza tym w regionie zamiast przemysłu ciężkiego rozwijają się technologie cyfrowe, cyberbezpieczeństwo, centra badawczo-rozwojowe. Władze stawiają także na współpracę nauki z biznesem a to oznacza, że firmy lokują się w tym regionie, bo mają dostęp do wiedzy oraz korzystają z infrastruktury badawczej. Transformacja w tym regionie została wykorzystana do stworzenia „laboratorium przyszłości”. Region reński (w tym Jülich) jest dziś określany jako najbardziej ambitny projekt transformacji klimatycznej w Europie. Opiera się na czterech filarach: energia, cyfryzacja, przemysł przyszłości, ochrona klimatu. Sukces regionu opiera się m.in. na ogromnym wsparciu państwa, które tworzyło tutaj instytuty badawcze. Co ważne Jülich nie próbowało „ratować starego przemysłu”. Zamiast tego zbudowało zupełnie nową specjalizację: nauka + technologie + energia przyszłości. W każdym z przykładów transformacja to oczywiście zmiana źródła energii, ale nie tylko. Przebudowano całą gospodarkę i sposób funkcjonowania regionów.
Artykuł dofinansowany ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. „Poglądy autorów i treści zawarte w materiale nie zawsze odzwierciedlają stanowisk o WFOŚiGW we Wrocławiu".
Przygotował: zespół Fundacji Kuźnia
